Het mooiste moment met Jan

Vandaag zag ik een collega die Jan nauw heeft gevolgd, na z’n diagnose. Vandaar dit bericht. 

Ik kan uit zoveel mooie momenten putten en toch is er een die me het dierbaarst is. Onze innige band werd toen nog inniger. 

Jan keek op, ik zat naast hem, op mijn vast plekje, wat Jan deed, ik kon er moeilijk naast kijken. Hij keek op met herkenbare lichtjes in z’n ogen die vertelden dat hij aan iets dacht. Die herkenbare lichtjes in z’n ogen: iedereen die Jan kent, weet waarover ik het heb. Het was vrijdagnamiddag, alleen wij tweeën waren nog op onze werkplek. “Stefanie,” met een stem die vermoedde dat hij iets belangrijks had te melden: “als ik zo reageer, wilt dat niet meteen zeggen dat ik dit bedoel.” En hij ging door, een hele uiteenzetting van hoe je Jan moet lezen. Minutenlang ging het door, de analyse van de persoon Jan. Het was pràchtig. “Dus als je zo reageert, betekent dat dit?” “Precies!” Ik had het begrepen. 

Waarom hij dit vertelde? Jan werd, door diegenen die hem niet zo goed kenden, soms verkeerd begrepen. Jan wou - en dit is het mooie van hem - niet dat ik hem verkeerd zou interpreteren. Die openheid, die schoonheid, die goede inborst. Dàt is Jan. 

Een paar maanden later zaten alweer hij en ik op een vrijdagavond op onze plek. Ditmaal met ons medebureaugenootje door dik en dun. Ik noem haar voor het gemak Anaïs (omdat ik dit een mooie naam vind). Het koestermoment van maanden geleden wou ik opnieuw oproepen. “Jan, vertel Anaïs eens hoe je in elkaar zit.” Zonder blikken of blozen begon hij de hele Jan analyse opnieuw uit de doeken te doen. Minutenlang met mijn commentaar om de echtheid te onderstrepen. Nadien bleven we gewoon verder praten, alsof de dag er niet eens op zat. We maakten er zelfs grappen over: “We gaan hier overnachten. Stefanie, haal jij het ontbijt morgen?” Tussen droom en daad, ik wou toen dat het een werkelijkheid werd. Wij drieën. Die band is er. 

intiem geweld

Ik schrijf dit op voor die ene persoon die ik misschien de ogen kan openen. Het ligt niet aan jou. 

 In een relatie kan je te maken hebben met twee vormen van geweld, situationeel geweld en intiem geweld. Situationeel geweld ontstaat door financiële problemen, druggebruik, ziektes etc. Situationeel geweld kan je overwinnen. Het andere is intiem geweld en dit valt niet te overwinnen. Intiem geweld ontstaat wanneer een of beide partners een persoonlijkheidsstoornis Cluster B heeft/hebben. En nog het allerergste zou ik persoonlijk durven zeggen van het type maligne narcist zijn, een combinatie van narcisme, sadisme en een antisociale persoonlijkheid (psychopathie en sociopathie). De combinatie van zuiver sadisme en een gebrek aan empathie is des duivels, alsof je de duivel zelf in de ogen kijkt. En het psychologische/fysieke geweld openbaart zich langzaam, je kan niet geloven dat je met dezelfde aanvankelijke ideale persoon te maken hebt. Het klopt niet. 

Intiem geweld is traumatisch en voor de meesten onbegrijpelijk. Het is ook verslavend: je weet dat je afschuwelijke enge karaktertrekken hebt gezien en toch ondanks blijf je bij die persoon. Omdat je verlangt naar de betere tijden die je met die persoon hebt meegemaakt. Er is ook sprake van traumabinding, die twee zaken verklaren waarom het gemiddeld zeven pogingen duurt om uit een toxische relatie te stappen. Wanneer je verliefd wordt, wordt er iets in je hersenen getriggerd dat verslavend werkt, in een relatie met een maligne narcist werkt het nog heviger omdat ze aan lovebombing doen. Het is heel verwarrend als iemand je overstelpt met complimenten om dan maanden later te beweren dat je niks goed kan doen en alles mis is met jou. 

Echte vrienden of geliefden draaien elkaar geen rad voor de ogen zodat je op den duur niet meer weet wat je moet geloven. Dat is gaslighting. Verschrikkelijk én doelbewust. Of er nu sprake is of niet van fysiek geweld, sowieso heb je te maken met intiem geweld. Sommigen proberen zich te verschuilen achter autisme maar het grote verschil is: een autist voelt wél empathie en legt de vinger niet keer op keer op keer op de pijnlijke wonde. 

Je wordt geïsoleerd van je vrienden die zo je geen spiegel kunnen voorhouden, en krijgt steeds vaker en vaker een verhaal te horen waarin jij als de schuldige wordt aangeduid, waarin jij de agressor zou zijn, waarin de ware agressor als de onschuld zelve wordt bekeken. Een relatie met intiem geweld volgt telkens hetzelfde patroon: een observatieperiode waarin ze hun nieuwe prooi hebben gevonden, de overweldigende lovebombing, beetje bij beetje brokkelt het af (je krijgt te maken met daden die zo slecht zijn dat ze ongeloofwaardig klinken), dan komt het fysieke geweld waarvan jij telkens de schuld krijgt, je kan niets meer goed doen, je wordt steeds erger en erger vernederd, de affectie verdwijnt en als je jezelf bijna totaal hebt verloren is hun missie accomplished en verdwijnen ze. En de buitenwereld kan moeilijk geloven dat die aardige, begripvolle, charmante persoon tot zulke dingen in staat is. Pas achteraf, maanden later, besef je waar je al die tijd mee te maken had. 

2025

 Gisteren 46 geworden. Een duizeljaar gehad. Nog erger dan die hersentumor vond ik dat mijn trouwe vriend is gestorven. Meer dan drie jaar lang leefde hij met ALS. Het mooiste was dat hij zelfs niet boos was toen hij die diagnose kreeg: “Iemand moet het krijgen.” 

Ik kan jullie zoveel mooie verhalen vertellen over hem maar dan zijn we morgen nog niet klaar. Er zat geen spatje kwaads in hem, niks, noppes. Prachtig is dat. 

Wat ook heel goed is, is dat ik een toxische relatie achterwege heb kunnen laten. Het eindelijk ook heb durven benoemen voor wat het is. En neen, ik voel geen wrok meer. Wat er wel achterwege is gebleven: ik zou andere mensen ervoor willen waarschuwen om niet in dezelfde val te trappen. Als een ‘geliefde’ tegen je liegt, zich volledig anders gedraagt naar de buitenwereld toe dan is er iets mis. Maak jezelf geen blaasjes wijs, er is iets fundamenteels mis. En de oorzaak valt niet te wijten aan alcoholgebruik, door alcohol word je geen leugenaar.  En de grootste klassieker: je openlijk verwijt dat alle problemen in jullie relatie jouw schuld zijn. Dàt is de allergrootste klassieker, mocht je nog twijfelen. En voel je vooral niet schuldig, het moet maar es gedaan zijn met victim blaming, ik heb het daar helemaal mee gehad. Dat heb ik geleerd in 2025. 

Het was me het jaar wel. Oh what a year! 

Vaarwel aan een onmisbare vriend/collega met ALS

Hoe ga je om met iemand om die een doodvonnis heeft gekregen? Iemand van wie je heel goed weet dat die een afgrijselijke, onmenselijke, mensonwaardige lijdensweg tegemoet zal gaan? 

10 juni 2022 viel het onverbiddelijke verdict voor een vriend/collega van me: ALS. Van ALS word je niet beter, het gaat alleen maar bergaf: met je ademhaling, bewegingsapparaat tot je bewegingsloos ligt, gevoed moet worden en uiteindelijk stikt. Hoe snel? Dat kan niemand voorspellen. Het gruwelijke is dat al je zintuigen functioneren en je dit met je volle verstand moet ondergaan. 

Aanvankelijk was er het optimisme: de geneeskunde vordert met rasse schreden, er moét een oplossing komen, dachten, (en vooral) hoopten we maar algauw het besef: neen, dit komt niet goed. 

Wat ik wel kan zeggen is dat mijn lieve vriend/collega, onze lieve vriend/collega, bijzonder moedig en open met zijn ziekte is omgegaan: van het in begin werden we betrokken, hij vertelde er waanzinnig open en rustig over. Van in het prille begin werden we meegevoerd in zijn proces. Tot het einde. We hielden zelfs ‘feestjes’, sommigen groots. 

Ik kan niet genoeg benadrukken hoe ingoed die lieve vriend/collega was, een fantàstische, bijzondere man, zijn hoofd vol goede ideeën en altijd respectvol naar iedereen toe. Hij was - ook voor zijn ziekte - als een held voor me. In 2014 haalde ik het in m’n hoofd om flatteus over hem te bloggen. Ik zag en zie die man zò zò zò ontzettend graag. Die liefde verdwijnt niet.

malignant narcissism

 Ik heb in mijn leven al zo vaak met narcisme te maken gehad dat het gewoon pijnlijk wordt. Eens je slachtoffer bent, herhaalt dat patroon zich makkelijk. Een psychologe stond er versteld van hoe absurd vaak ik er mee te maken kreeg. 

Nu heb je verschillende vormen van narcisme: Donald Trump is een pompeuze, opgeblazen, cartooneske driedubbele narcist maar daarom nog niet hetzelfde als Meghan Markle die mij het prototype lijkt te zijn van een malignant narcissist, wat de ergste en gevaarlijkste is van àlle persoonlijkheidsstoornissen: antisociale persoonlijkheid (psychopathie) + sadisme + narcisme. 

Malignante narcisten zijn kwaadaardig, ze zijn erop uit om je te vernietigen, intens jaloers, hebben een valse inborst (het is voor een normaal iemand moeilijk om aan te nemen dat iemand zo door en door slecht kan zijn), duivels. In het openbaar dragen ze het masker van de vrolijke, charmante, lieve, kwetsbare, begripvolle Frans maar wacht maar tot je hen binnenskamers hebt en zij besloten hebben jou als slachtoffer uit te kiezen. 

Als hun woede getriggerd wordt, worden ze gek, echt gek: hun ogen worden wit of zwart en je krijgt een angstwekkend beeld te zien. Heel traumatiserend. Op het internet circuleren er foto’s rond van Meghan Markle die haar masker van sanity op onbewaakte momenten afzet: die blikken dus. 

Kwaadaardige narcisten spelen een rol naar de buitenwereld toe. Haast niemand kan geloven dat die vrolijke, liefdevolle Frans een duivel is binnenskamers. Partners worden niet geloofd. Partners dreigen zelf hun verstand te verliezen door het non-stop gaslighting, vernederingen, isolatie, leugens en de intense hatelijke blikken die ze om geen enkele reden whatsoever toegeworpen krijgen. 

Kwaadaardige narcisten, en dat moet ik echt schrijven, zijn echt eng, pure horrorfiguren. Ze richten hun pijlen op empathische, behulpzame personen met psychologische kwetsuren (vandaar dat het vaak een patroon wordt) of personen die hun jaloezie opwekken, die moeten tot op het bot ‘kapot’ gemaakt geworden. Nu ben ik wel zo slim dat ik hun ‘spelletje’ al snel doorhad en wist waarom ze zo handelden. Ik geloofde geen greintje van wat ze me vertelden en wist goed genoeg dat ze het enkel zeiden om me te breken. Wat niet lukt als je hun gedrag doorhebt. Hoe eng en horrorachtig ze zich dan ook gedroegen, ik vond hen eerder zielige personen, meelijwekkend, mensen die zelfs geen respect meer verdienen omwille van hun gedrag, mensen die ik stiekem uitlachte. 

Nu zijn de meeste narcisten niet kwaadaardig, Madonna, die bijvoorbeeld ook een narciste zou zijn, kan je voor geen meter vergelijken met Meghan Markle. Ze lijkt me vooral vervelend en na een tijd onleefbaar als partner maar niet bepaald iemand die je de stuipen op het lijf jaagt en valse bedoelingen heeft. Jennifer Lopez is al van een erger kaliber maar nog niet spot on kwaadaardig. 

Ik wens niemand het destructieve gedrag van een kwaadaardige narcist toe. En mocht je er een tegenkomen: weggaan, of in het slechtste geval emotioneel afstand houden. Beseffen dat ze nooit never te vertrouwen zijn.